kẻ đứng ngoài những trò chơi cảm xúc
gọi meursault là một kẻ nổi loạn chống lại những quy tắc cảm xúc của xã hội có thể gây hiểu nhầm. anh không có ý định chống lại xã hội, anh chỉ không cung cấp cho xã hội câu trả lời mà nó mong muốn. chính sự thờ ơ ấy khiến anh trở thành một kẻ ngoại cuộc, không phải vì anh cố tình đứng ngoài xã hội, mà bởi anh không thấy lý do để tham gia. đây không phải là sự nổi loạn có chủ đích.
những hành động của meursault trong và sau đám tang mẹ không chứng minh anh là một kẻ giết người. nhưng chúng cho thấy anh không phải người mà xã hội chấp nhận. nếu anh không đau buồn theo cách thông thường, thì hẳn anh phải vô cảm, nếu anh vô cảm trước cái chết của mẹ, thì hẳn anh cũng có thể vô cảm trước việc giết người.
nhưng thực tế meursault đã giết người, không có một kế hoạch hay động cơ rõ ràng, sức nóng, mồ hôi, ánh sáng phản chiếu từ con dao, một khoảnh khắc căng thẳng... và anh bóp cò, sau phát súng đầu tiên, anh quay lại và bắn thêm bốn phát. có lẽ điều quan trọng ở đây không phải là tìm ra nguyên nhân mà là nhận ra rằng con người không phải lúc nào cũng hành động có mục đích.
câu chuyện diễn ra ở algeria dưới chế độ thuộc địa pháp, hoàn toàn từ góc nhìn của meursault. người mà meursault giết không có tên. anh ta chỉ là một "người ả rập". một con người chết đi mà không để lại cho câu chuyện một tiếng nói riêng, và trong bối cảnh algeria thuộc địa, sự vô danh ấy khó có thể chỉ được xem như một biểu hiện của sự phi lý. nó đặt ra câu hỏi về cách người bản địa algeria được nhìn nhận qua con mắt của người pháp, không phải như những cá nhân có tên tuổi và đời sống riêng, mà như một nhóm người có thể bị gọi bằng một danh từ chung.
hạnh phúc và tự do trong sự vô nghĩa
khi meursault cuối cùng đối diện với cái chết. không có cách nào thoát khỏi điều đó. anh mở lòng trước "sự thờ ơ dịu dàng của vũ trụ". sự thờ ơ của vũ trụ không phải là điều gì tốt đẹp, vũ trụ vốn không hứa hẹn bất kỳ điều gì với con người. nó không hứa rằng người tốt sẽ được tưởng thưởng, người xấu sẽ bị trừng phạt, không hứa rằng cuộc đời mỗi người đều có mục đích. và khi ngừng đòi hỏi những lời hứa ấy chúng ta mới được bình yên.
nhưng điều đó có thực sự khiến meursault hạnh phúc? meursault nói rằng anh nhận ra mình đã hạnh phúc và vẫn đang hạnh phúc. nếu hiểu hạnh phúc theo nghĩa thông thường thì anh không hề đạt được điều đó. meursault không vui vì sắp chết, anh cũng không nghĩ rằng cái chết là điều tốt đẹp. điều thay đổi là anh không còn chống lại sự thật rằng mình sẽ chết. khi không còn hy vọng vào một lối thoát, anh cũng không còn phải sống trong sự giằng co với nó. không phải vui sướng trước sự tồn tại, mà là không còn đòi hỏi sự tồn tại phải có ý nghĩa nào khác. một cuộc đời không cần phải có một thông điệp cuối cùng. nó chỉ cần đã từng tồn tại.
meursault cảm thấy tự do nhất chính là khi anh không còn tự do về mặt vật chất. nếu meursault chỉ chấp nhận sự vô nghĩa sau khi bị tước mất mọi lựa chọn, thì đó có thực sự là "tự do" hay chỉ là sự đầu hàng trước cái tất yếu? anh sắp bị hành quyết. anh không thể lựa chọn cách mình sẽ chết, nhưng anh có thể lựa chọn việc mình sẽ đối diện cái chết như thế nào. nói chính xác hơn ta có thể gọi đó là một dạng tự do nội tâm khi nhận ra rằng mình không thể thay đổi những điều tất yếu. một dạng tự do rất khác, nó không phải "tôi có thể làm bất cứ điều gì" mà gần hơn với "tôi không thể thay đổi điều này, nhưng tôi cũng không cần phải giả vờ rằng nó có một ý nghĩa mà nó không có".
một cuộc đời đã từng tồn tại
camus không cho chúng ta một người hùng đã tìm thấy ý nghĩa trong một thế giới vô nghĩa. ông cho chúng ta một con người không tìm thấy ý nghĩa, không muốn giả vờ rằng mình đã tìm thấy nó và cuối cùng phải đối diện với cái chết mà không còn bất kỳ câu chuyện nào để che chắn cho mình.
và khi meursault nói rằng anh đã từng hạnh phúc, có lẽ điều anh muốn nói không phải là cuộc đời này có ý nghĩa, mà đơn giản hơn nhiều, cuộc đời này đã từng là của anh.