shimamura: trí thức lông bông

shimamura say mê nghệ thuật múa balê phương tây nhưng chỉ nghiên cứu qua sách vở mà không bao giờ muốn xem biểu diễn trực tiếp. với anh, việc nghiên cứu một môn nghệ thuật xa xôi mà mình không bao giờ tận mắt chứng kiến là một "niềm vui thích tinh khiết" và là "chiến thắng của mỹ học thuần túy". anh có một khả năng cảm thụ đặc biệt, luôn nhìn thế giới xung quanh qua một màng lọc của trí tưởng tượng, với độ nhạy thẩm mỹ đáng kinh ngạc.

shimamura nhận ra những chuyển động nhỏ nhất của ánh sáng. anh có thể biến một cảnh tượng bình thường thành một hình ảnh đẹp đẽ gần như siêu thực. nhưng chính khả năng ấy lại trở thành khoảng cách giữa anh và thế giới. anh thích hình ảnh của sự vật hơn chính sự vật đó. một điệu ballet trong tưởng tượng có thể hoàn hảo vì nó không phải đối diện với những giới hạn của một buổi biểu diễn thực tế. một người phụ nữ phản chiếu trong gương có thể trở nên tuyệt đẹp vì nàng đã trở thành một hình ảnh. một mối tình có thể lãng mạn khi nó không đòi hỏi một tương lai.

shimamura có thể nhìn thấy vẻ đẹp của komako rất rõ, nhưng chính vì vậy anh lại khó nhìn thấy komako như một con người đang sống với những ham muốn, đau khổ và đòi hỏi thực tế. anh không thiếu khả năng cảm nhận, anh thiếu khả năng dấn thân vào những gì mình cảm nhận. anh có thể cảm nhận rất sâu nhưng lại sống rất nông. anh luôn giữ khoảng cách an toàn với thực tại và chính khoảng cách ấy khiến anh có thể thưởng thức vẻ đẹp của thế giới mà không phải chịu trách nhiệm với nó.

komako: nỗ lực "vô ích"

komako không chỉ là nhân vật trung tâm mà còn là hiện thân sinh động nhất cho triết lý thẩm mỹ của tác phẩm. nếu shimamura luôn đứng ngoài để quan sát, tách mình khỏi cuộc sống đời thường thì komako lại lựa chọn dấn thân vào nó, nơi cô tự mình đưa ra lựa chọn và cũng tự mình gánh lấy những hậu quả của lựa chọn. cô hiện diện như một ngọn lửa ấm nóng, tràn đầy bản năng nhưng cũng trĩu nặng suy tư và nỗi cô đơn sâu thẳm giữa vùng tuyết trắng.

sự cố gắng "vô ích" của cuộc đời được thể hiện rõ nét nhất qua những thói quen kiên trì đến gần như ám ảnh của komako. cô ghi chép tỉ mỉ từng cuốn sách mình đọc, tự luyên đàn samisen một cách bền bỉ, chấp nhận trở thành geisha chuyên nghiệp để lấy tiền trang trải chi phí chữa bệnh cho một yukio đang cận kề cái chết. điều đáng chú ý không phải là chúng có đem lại kết quả hay không, mà là komako vẫn làm dù biết chúng có thể chẳng mang lại điều gì. chúng cho thấy coo vẫn cố giữ lấy một phần đời sống của mình trong một hoàn cảnh mà gần như mọi thứ đều đang trôi về phía mất mát. dưới con mắt shimamura mọi việc cô làm đều là uổng công, nhưng chính những nỗ lực tưởng chừng như vô ích ấy lại là minh chứng rõ nhất cho một tâm hồn sống mãnh liệt, kiêu hãnh và đầy phẩm cách.

tình yêu của komako dành cho shimamura là một bi kịch của sự dâng hiến đơn phương. cô yêu shimamura bằng tất cả sự chân thành, nồng nhiệt và không hề toan tính mà chính cô cũng biết là sẽ không có tương lai. dù cô dâng hiến trọn vẹn tình yêu mãnh liệt của mình, cô chỉ nhận lại sự hững hờ của một người đàn ông luôn giữ khoảng cách an toàn khỏi thực tại. dù rằng shimamura có tình cảm với komako nhưng đó lại là một thứ tình cảm vô cùng phức tạp, mâu thuẫn và đầy ích kỷ chứ không phải một tình yêu trọn vẹn hay sự cam kết thực tế.

và chính ở đây, sự "vô ích" của komako trở nên ám ảnh. cô không chiến thắng được hoàn cảnh, không giữ được tình yêu và cũng không thể thay đổi kết cục của những người mình quan tâm. nhưng cô vẫn đọc, vẫn viết, vẫn đàn, vẫn yêu, không phải vì những việc ấy chắc chắn có ý nghĩa, mà bởi cô không biết sống theo cách nào khác ngoài việc phải tiếp tục.

yoko: cái đẹp hư ảo

yoko là đại diện cho vẻ đẹp hư ảo, thánh thiện, thuần khiết và là một biểu tượng mỹ học cao siêu mà shimamura luôn khao khát nhưng không bao giờ có thể chạm tới. cô có một vẻ đẹp xa xăm, khó nắm bắt, nhưng điều quan trọng là cô không được miêu tả trực tiếp bằng những va chạm đời thường mà xuất hiện trước mắt người đọc qua một màng lọc nghệ thuật độc đáo của chính shimamura, với một cái đẹp đã được tách khỏi thực tại, nơi con người có thể trở thành hình ảnh và khoảnh khắc có thể trở thành một thứ gần như vĩnh cửu.

nhưng yoko không hoàn toàn trở thành một hình ảnh siêu thực, đằng sau vẻ đẹp xa xăm ấy là một một tâm hồn giàu tình yêu thương và sự tận hiến. cô dành trọn sự chú ý để chăm sóc yukio, với một sự tận tụy gần như bản năng, mang nét dịu dàng của tình mẫu tử, nó không phải một thứ tình cảm hoàn toàn thoát tục mà gắn liền với bệnh tật của một thân thể đang suy yếu, một cái chết đang cận kề.

và rồi đến cuối cùng, hình ảnh ấy bị phá vỡ một cách tàn nhẫn. cái chết đưa cô trở lại thực tại theo cách không thể đảo ngược. shimamura chứng kiến cái chết của cô như chứng kiến một cảnh tượng cuối cùng của thế giới. khoảnh khắc ấy trở thành giới hạn của chính mỹ học shimamura, anh có thể biến một con người thành một hình ảnh đẹp đẽ, nhưng không thể biến cái chết thành một hình ảnh mà mình có thể đứng ngoài. khi yoko rơi xuống, khoảng cách giữa nghệ thuật và thực tế, giữa người quan sát và thứ được quan sát, cuối cùng cũng bị phá vỡ.

tuyết: đẹp vì rồi sẽ tan

mùa đông vẫn ở đó và tuyết trắng không đơn thuần là phông nền của một thiên nhiên khắc nghiệt, nó gần như là một trạng thái tồn tại. tuyết phủ lên đường đi, nhà cửa, núi non và làm mọi thứ chậm lại. tuyết dệt nên không gian, phản chiếu tâm hồn con người, kết tinh nghệ thuật truyền thống và đồng thời rọi chiếu sự mong manh của kiếp nhân sinh.

nếu mọi thứ đều tồn tại mãi mãi, sự đẹp đẽ của chúng sẽ thay đổi. vẻ đẹp trong xứ tuyết cũng vậy. yoko đẹp trong ánh phản chiếu bởi hình ảnh ấy chỉ tồn tại trong một khoảnh khắc. komako đẹp trong cơn say, trong tiếng đàn, trong lần giận dỗi bởi tất cả đều sẽ trôi qua. tuyết đẹp không phải vì nó bất biến, mà bởi nó sẽ tan. và có lẽ con người cũng vậy, chính sự phù du khiến những khoảnh khắc họ sống, yêu và đau đớn trở nên đẹp đẽ. điều quan trọng không phải là ý nghĩa của cuộc đời, mà là vẻ đẹp mong manh của một khoảnh khắc trước khi nó biến mất.